[00:02] Intro – Beton en de uitdagingen rond duurzaamheid
Björn Crul: Dag luisteraars. In de podcast van vandaag focussen we op beton, een essentieel materiaal voor de bouwsector. Producenten staan wel voor een uitdaging, met name om dit bouwmateriaal duurzamer te maken. Naar schatting is 8% van alle CO₂-uitstoot wereldwijd gelieerd aan de betonproductie. De sector is dus volop in transformatie. Welke evoluties zijn er aan de gang en welke innovaties winnen aan belang? Mijn naam is Björn Crul en ik leg die vragen vandaag voor aan Jacky Chalon. Hij is directeur van de studiedienst van Béton de la Lomme. Dag Jacky, welkom. Vertel eens, welke betonsoorten worden er vandaag geproduceerd bij jullie in het bedrijf?
Jacky Chalon: In het algemeen zijn er voor alle prefabfabrikanten twee soorten beton, omdat er twee ontkistingsmethoden bestaan. Enerzijds is er de onmiddellijke ontkisting. Die is mogelijk dankzij relatief droog beton dat mechanisch in de mallen wordt geperst. Meteen daarna worden de producten uit de mallen ontkist en vervolgens gedroogd in droogkamers. Met dat type ontkisting kunnen de mallen meerdere keren per dag gevuld en ontkist worden, meestal met geautomatiseerde machines zoals blokpersen.
[01:15] Onmiddellijke en vertraagde ontkisting
Björn Crul: Jullie hebben ook een ander proces waarbij het allemaal wat trager gaat.
Jacky Chalon: Inderdaad. Dat is de vertraagde ontkisting, waarbij vloeibaar beton in de mallen wordt gegoten. De ontkisting gebeurt pas na volledige verharding. Dat betekent slechts één tot twee cycli per dag, afhankelijk van de verhardingssnelheid.
[01:37] De verschillende productfamilies
Björn Crul: Dat zijn de productieprocessen, maar welke producten zijn dan het eindresultaat van die productie?
Jacky Chalon: Al onze bouwblokken worden onmiddellijk ontkist. We hebben drie soorten bouwblokken. Eerst het volledige gamma normale metselblokken. Daarnaast produceren wij Stepoc®-blokken. Wij zijn fabrikant van die bekende bekistingsblokken die we al meer dan dertig jaar produceren en waarin we experten zijn geworden. Met onze producten hebben wij veel expertise opgebouwd, maar ook met onze technische ondersteuning, zoals studies en adviezen voor de uitvoering. Daarnaast produceren wij nog een derde familie betonblokken: Rectilom®-lijmblokken. Wij waren de eersten in België die deze betonblokken aanboden om te verlijmen in plaats van te metselen.
[02:37] Producten uit vertraagde ontkisting
Björn Crul: U hebt daarnet gesproken over die vertraagde ontkisting. Welke producten levert dat dan op?
Jacky Chalon: Met dat vloeibare beton produceren wij onze L-elementen en diverse andere producten, zoals dekstenen, buskokers en andere stukken die we op maat maken.
Björn Crul: Ik neem aan dat we dus al heel vaak producten van Béton de la Lomme in het straatbeeld hebben gezien zonder dat we daar zelf bij hebben stilgestaan.
Jacky Chalon: Ja, dat is inderdaad zo.
[03:04] Standaardproducten en maatwerk
Björn Crul: Als we denken aan prefabbeton, dan is dat op zich een sterk gestandaardiseerd bouwmateriaal. Is er ook ruimte voor producten op maat, voor werven die daar nood aan hebben?
Jacky Chalon: Prefabbeton bestaat vooral uit standaardproducten, omdat het principe net massaproductie is om lage prijzen te kunnen aanbieden. Unieke stukken worden eerder ter plaatse bekist. Toch proberen we dichter bij maatwerk te komen door ons gamma in afmetingen en afwerkingen verder uit te breiden.
[03:37] Voordelen van prefabbeton
Björn Crul: Wat zijn de voornaamste voordelen van prefabbetonproducten voor aannemers?
Jacky Chalon: Eerst en vooral de prijs. Ik kan u een voorbeeld geven. Neem onze L-elementen. Hun prijs per kubieke meter is ongeveer gelijk aan die van stortklaar beton dat met een betonmixer geleverd wordt. Maar het is eigenlijk geen vergelijking. Onze L-elementen zijn volledig gevormde elementen met precieze afmetingen én voorzien van bewapening. Dat betekent dat prefabricatie niet duur is. Ter plaatse storten zou minstens dubbel zo duur zijn.
[04:17] Kwaliteit van prefabbeton
Björn Crul: Is er ook een verschil in kwaliteit?
Jacky Chalon: Ja, absoluut. In de fabriek beheersen wij de kwaliteit en de verwerking van het beton veel beter. Het beton wordt bovendien onmiddellijk na de menging verwerkt. Dat alles maakt dat prefabbeton beter is dan beton dat op de werf wordt gestort.
[04:36] Evolutie van betonkwaliteit
Björn Crul: Beton is vandaag een standaardbouwmateriaal. Als we het product van vandaag vergelijken met dat van pakweg twintig jaar geleden, is de kwaliteit dan ook verbeterd?
Jacky Chalon: Ja, absoluut. Vloeibare betonsoorten zijn nu zelfverdichtend. Ze hoeven niet meer getrild te worden. Ze hebben een bijna perfecte dichtheid, een minimale wateropname en een hogere sterkte. Daardoor is ook de duurzaamheid sterk verbeterd.
[05:06] ESG als managementmodel
Björn Crul: Daar laat u een belangrijk woord vallen: duurzaamheid. Dat slaat uiteraard niet alleen op de producten of de bouwtechnieken, maar ook op de manier waarop jullie bedrijf dagelijks functioneert. Ik heb mij laten vertellen dat jullie bijna twee jaar geleden een managementmodel hebben ingericht op basis van ESG: ecologie, sociale aspecten en goed bestuur. Kunt u daar iets meer over vertellen?
Jacky Chalon: Het gaat om een managementmodel dat niet op winstmaximalisatie gericht is. Winst is uiteraard nodig, maar niet ten koste van het welzijn van het personeel en ook niet ten koste van het milieu. Het is bovendien een participatief model, met inspraak van de medewerkers die dat wensen. Zij kunnen deelnemen aan de beslissingen van het management. Concreet hebben wij drie werkgroepen: R&D, commercieel en productie. Eigenlijk benutten wij de collectieve intelligentie door onze ideeën te bundelen en voort te bouwen op de ideeën van anderen. Zo worden de ervaringen en kennis van iedereen samengebracht.
[06:16] De impact van participatie op innovatie
Björn Crul: Ik kan aannemen dat dat heel waardevol is voor het bedrijf. Wat is de impact nu op de manier waarop jullie kunnen innoveren?
Jacky Chalon: Ten eerste krijgen we ideeën waar we zelf niet aan gedacht zouden hebben. Daarnaast merken we dat de mindset en de mentaliteit van onze medewerkers positiever zijn geworden. Iedereen is bereid om dingen beter te doen en positieve verandering te brengen. Bij ons hebben we vastgesteld dat er een verlangen om te innoveren is dat we vroeger niet hadden.
[06:49] De drie R&D-trajecten
Björn Crul: Voor een kmo met ongeveer zestig medewerkers neem ik aan dat dat heel belangrijk is. Wat zijn de concrete projecten waar de R&D-afdeling vandaag mee bezig is?
Jacky Chalon: Momenteel zijn we bezig met drie hoofdlijnen: verbeteringen van onze bestaande producten, de ontwikkeling van nieuwe producten en de nieuwe generatie beton.
[07:10] Verbetering van bestaande producten
Björn Crul: Laten we elk van die trajecten eens in detail bespreken, Jacky. Over welke kwaliteitsverbeteringen gaat het dan bijvoorbeeld?
Jacky Chalon: Momenteel werken we veel aan de uitbreiding en verbetering van onze L-elementen met nieuwe productiemiddelen. We zoeken ook naar nieuwe afwerkingen, want grijs beton veroudert esthetisch minder mooi. Structureel is beton zeer duurzaam, maar esthetisch is dat niet altijd het geval. Na verloop van tijd verkleurt beton door karbonatatie en vervuiling. Het kan ook tamelijk snel groen worden. Daarom bieden wij momenteel al uitgewassen beton aan, waarbij de granulaten zichtbaar zijn en beter bestand zijn tegen veranderingen.
[08:03] Nieuwe afwerkingen en materialen
Björn Crul: Zijn er ook nieuwe zaken die nu in het gamma gaan komen?
Jacky Chalon: Ja, klopt. We hebben elementen met een echte natuursteenbekleding. Die natuursteenafwerking is natuurlijk veel chiquer en duurzamer dan grijs beton. Daarnaast zullen wij binnenkort, na de zomer, ook beton met structuurmatrijzen voorstellen, eventueel in andere kleuren.
[08:30] Green Wall-elementen
Björn Crul: Het uitzicht van beton wordt hoe langer hoe belangrijker, ook in architecturale projecten. Ik heb gezien dat jullie bijvoorbeeld ook begroeide muren voorstellen.
Jacky Chalon: Inderdaad, dat zijn onze Green Wall-elementen. Dat zijn elementen met openingen in de verticale wand waarin bloemen of planten kunnen groeien. Hun wortels voeden zich in de aarde achter de elementen, in het vulmateriaal. Dat kan een kleurrijke, levendige en esthetische muur opleveren.
[09:03] Beton met cortenstaaluitzicht
Björn Crul: Als we over esthetiek spreken, dan komt er ook een product met cortenstaallook aan.
Jacky Chalon: Ja, inderdaad. Wij hebben een exclusieve licentie in België gekregen voor beton met een afwerking die lijkt op cortenstaal. Het oppervlak oxideert en geeft een roestachtig uitzicht dat niet vlekt en stabiel blijft.
[09:27] Uitbreiding van het assortiment
Björn Crul: Er zit nog meer in de pijplijn, hè Jacky?
Jacky Chalon: Ja, klopt. In eerste instantie gaan we traptreden en boordstenen produceren voor de buitenaanleg, als aanvulling op ons assortiment L-elementen. Die boordstenen zullen eveneens het cortenstaaluitzicht hebben. Voor de rest zijn we nog aan het nadenken.
[09:48] Rectilom®-lijmblokken
Björn Crul: Het is echt een innovatieve dynamiek, met investeringen in R&D die tot al die nieuwe producten leidt. Zo zijn er bijvoorbeeld ook metseloplossingen ontwikkeld met gelijmde blokken, Rectilom® genaamd. Wat verandert dat product eigenlijk voor mensen die ermee aan de slag gaan op de werf?
Jacky Chalon: De lijmblokken zijn echt een positieve evolutie voor het traditionele metselwerk, omdat de Rectilom®-blokken sneller geplaatst worden. Het betere rendement zorgt dus ook voor meer rendabiliteit voor de aannemer. Een ander pluspunt is dat de sterkte van een muur met verlijmde Rectilom®-blokken hoger is dan die van een traditioneel gemetselde muur. De reden daarvan is dat de mortellijm drie keer sterker is dan een klassieke mortel.
[10:34] Schijnvoegen en ergonomische verbeteringen
Björn Crul: Daarnaast hebt u daarnet ook al verwezen naar de Rectilom®-blokken met schijnvoegen. Ik had daar eigenlijk nog nooit van gehoord. Wat zijn schijnvoegen?
Jacky Chalon: Dat zijn vellingkanten langs de randen van de blokken, waardoor de muur het uitzicht krijgt van traditioneel metselwerk. Als de muur zichtbaar moet blijven, oogt dat mooier. Onlangs hebben we bovendien aangrijpingen in de blokken voorzien, zodat ze gemakkelijker kunnen worden opgenomen en geplaatst.
[11:01] De nieuwe generatie duurzaam beton
Björn Crul: We hebben het daarnet al gezegd, Jacky. Jullie innoveren onder meer ook om duurzamere producten en duurzamere productieprocessen tot stand te brengen. Wat moeten we ons daar nu concreet bij voorstellen?
Jacky Chalon: Het gaat over groener beton met een betere koolstofbalans. Zoals u daarnet zei, is beton verantwoordelijk voor veel CO₂-uitstoot. Dat is te wijten aan de productie van cement, meer bepaald van klinker, een belangrijk bestanddeel dat geproduceerd wordt bij temperaturen van meer dan 1.400 graden. Vandaar dat we momenteel alternatieve bindmiddelen testen om minder cement of zelfs geen cement meer te moeten gebruiken. De nieuwe generatie beton zal ook gerecycleerde materialen moeten bevatten. Grondstoffen zoals zand en zelfs steenslag beginnen schaars te worden. Dat kan de komende jaren een probleem worden. Daarom zal circulariteit echt essentieel worden.
[12:05] Beton als duurzaam bouwmateriaal
Björn Crul: Als we kijken naar al die evoluties in uw sector, dan is het duidelijk dat beton een nog technisch complexer product wordt, maar ook een materiaal dat veel meer aangepast is aan de omgeving waarin het wordt gebruikt. Dat past ook helemaal in die trend naar een nog duurzamer verhaal?
Jacky Chalon: Beton is vandaag al veel duurzamer geworden en de trend is dat die evolutie zal blijven doorgaan. Zo hebben wij bijvoorbeeld voor landbouwsilo’s elementen die in de toekomst zuurbestendig zullen zijn.
[12:38] Hardnekkige misverstanden over beton
Björn Crul: Is het grote publiek eigenlijk al een beetje mee in dat verhaal? Of zijn er toch nog vooroordelen over beton waar u zich een beetje aan ergert?
Jacky Chalon: Beton krijgt inderdaad vaak een te negatief ecologisch imago. Jammer genoeg vergeet men sommige positieve eigenschappen, waardoor de juiste ecologische balans van beton uit het oog wordt verloren. Men vergeet bijvoorbeeld de lange levensduur van beton, waardoor de ecologische impact lager wordt. Men vergeet ook de karbonatatie van beton. Dat is een natuurlijk chemisch fenomeen waarbij beton reageert met het koolstofdioxide in de lucht. Op die manier zal beton een deel van de CO₂-uitstoot opnieuw absorberen. Over de volledige levensduur van beton kan die absorptie oplopen tot ongeveer 30% van de uitstoot die bij de productie is ontstaan. Dat is zeker niet te verwaarlozen. Daarnaast moet men ook weten dat cementovens afval verbranden, zoals ziekenhuisafval en oude banden. Mochten cementfabrieken niet bestaan, dan zou men waarschijnlijk aparte verbrandingsovens moeten bouwen. Al die elementen moeten dus mee in rekening worden gebracht in de ecologische balans van beton. Zonder te vergeten dat er binnenkort ook low-carboncementsoorten op de markt zullen komen.
[13:58] De toekomst van beton
Björn Crul: Als we vooruitkijken naar de toekomst, is dat dan de richting waarin we evolueren? Nog beter presterende materialen, nog lagere CO₂-uitstoot en misschien ook meer toepassingsmogelijkheden?
Jacky Chalon: De toekomst van beton is nu al begonnen. Beton zal inderdaad steeds meer low carbon worden. In sommige gevallen zal beton zelfs CO₂-negatief zijn. Anders gezegd: beton zal meer koolstofdioxide absorberen dan het uitstoot tijdens de productie. Beton en cement zullen waarschijnlijk anders geproduceerd worden, maar beton zal altijd ruim gebruikt blijven worden. Het is een materiaal dat gemakkelijk te plaatsen is, bijna alle vormen kan aannemen en structureel sterk en duurzaam is.
[14:49] Toekomstperspectief voor Béton de la Lomme
Björn Crul: Beton is bij uitstek een industrie die dicht bij haar lokale markt gevestigd moet zijn. Bent u optimistisch over het toekomstperspectief voor Béton de la Lomme?
Jacky Chalon: Persoonlijk denk ik dat we nog veel potentieel hebben in Wallonië. Onze Vlaamse concurrenten zijn soms sterk, maar wij hebben de wil om te innoveren, ons te verweren en vooruit te gaan.
[15:12] Afsluiting
Björn Crul: Jacky, we moeten stilaan afronden. Ik onthoud dat de betonsector, en zeker ook uw bedrijf, volop in transformatie is om duurzamere en technisch complexere producten te ontwikkelen, rekening houdend met de noden van de markt. Onderzoek en innovatie blijven daarbij een speerpunt. Dat is vandaag heel duidelijk geworden en zal ook in de toekomst zo blijven. Tot zover deze podcast, beste luisteraars. Voor meer informatie kunt u altijd terecht op bouwenaanvlaanderen.be. Tot de volgende keer.
