Platform over infrastructuur, ruimtelijke inrichting, civiele- en openbare werken
VUB-studie analyseert impact van klimaat op infrastructuur
De hete en droge zomer die Europa de voorbije maanden in haar greep hield, maakt een groeiend probleem tastbaar. Onze wegen, spoorlijnen en waterwegen zijn onvoldoende voorzien op een klimaat dat snel verandert. Langdurige hitte en droogte zetten materialen en watersystemen steeds sterker onder druk. Een nieuwe Europese studie onder leiding van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) brengt die kwetsbaarheid scherp in beeld. Zonder extra maatregelen dreigen extreme weersomstandigheden steeds vaker de werking van onze transportinfrastructuur te verstoren.
Onderzoekers analyseerden de klimaatrisico’s voor het Trans-European Transport Network (TEN-T). Dat Europese netwerk omvat belangrijke wegen, spoorlijnen, havens, luchthavens en binnenwateren. Ze onderzochten de blootstelling aan hittegolven, droogte, rivieroverstromingen en natuurbranden. Vooral de cijfers rond hitte vallen op. Bij een middelhoge tot hoge uitstoot neemt de blootstelling sterk toe. In vergelijking met historische condities kunnen tegen het midden van deze eeuw sommige delen van het netwerk twintig keer vaker hittegolven ervaren.
Dat vormt een belangrijk aandachtspunt voor de wegenbouw. Hoge temperaturen beïnvloeden asfalt en andere materialen. Wegdekken kunnen vervormen en spoorstaven kunnen uitzetten. Ook bewegwijzering en andere infrastructuurelementen krijgen het zwaar te verduren. Wegen en spoorwegen krijgen in bepaalde regio’s bovendien veel vaker met natuurbranden te maken, zeker in de mediterrane regio. De voorbije zomer toont daarmee een voorproefje van omstandigheden die infrastructuurbeheerders vaker mogen verwachten.
Naast hitte vormt langdurige droogte een groeiend risico. Dat merken vooral beheerders en gebruikers van Europese binnenwateren. Lage rivierstanden beperken de beschikbare diepgang. Schepen moeten daardoor minder lading meenemen. De droge zomer van 2018 toonde al de economische gevolgen. Het waterpeil van de Rijn daalde toen sterk. De verstoring van de scheepvaart veroorzaakte alleen al in Duitsland 2,4 miljard euro economische schade. Ook deze zomer zorgde de aanhoudende droogte voor historisch lage waterstanden.
Volgens de studie krijgt tegen het midden van deze eeuw meer dan de helft van de Europese binnenwateren mogelijk voor het eerst met droogte te maken. Dat raakt niet alleen de binnenvaart. Ook havens, logistieke bedrijven en industriële sites zijn afhankelijk van betrouwbare vaarwegen.
Voor de waterbouw groeit daardoor het belang van een robuust waterniveau-monitoringsysteem. Water langer vasthouden en slimmer verdelen wordt steeds belangrijker. Dat geldt ook in Vlaanderen, waar droogte en wateroverlast elkaar steeds sneller afwisselen.
De droge omstandigheden van deze zomer mogen de andere kant van het klimaatprobleem niet uit beeld duwen. Een warmere atmosfeer vergroot ook het risico op intense neerslag. Daardoor moeten infrastructuurbeheerders zich voorbereiden op zowel watertekorten als overstromingen. De overstromingen van 2021 maakten die kwetsbaarheid pijnlijk duidelijk. België, Duitsland en Nederland kregen toen zware regenval te verwerken. Wegen en spoorlijnen raakten beschadigd en verbindingen vielen uit. De nieuwe studie onderstreept daarom hoe belangrijk het is om meerdere risico’s tegelijk te bekijken. Tegen het einde van deze eeuw kan de blootstelling aan rivieroverstromingen lokaal tot acht keer toenemen.
Voor opdrachtgevers, ontwerpers en aannemers ligt hier een duidelijke opgave. Nieuwe infrastructuur moet niet alleen voldoen aan de omstandigheden van vandaag. Ontwerpen moeten rekening houden met extremen die tijdens de volledige levensduur optreden. Dat vraagt hittebestendige materialen, robuuste funderingen en voldoende ruimte voor water. Ook onderhoud verdient meer aandacht. Tijdig ingrijpen verlengt de levensduur en vermindert de kwetsbaarheid tijdens extreme omstandigheden.
Tegelijk toont het onderzoek dat minder uitstoot een groot verschil maakt. Een ambitieus klimaatbeleid verlaagt de toekomstige blootstelling aan hitte en droogte aanzienlijk. De hete, droge zomer van 2026 onderstreept daarmee een boodschap die voor de GWW-sector steeds urgenter wordt: klimaatbestendige infrastructuur is geen opgave voor later. Ze hoort vandaag thuis in elk ontwerp, bestek en investeringsplan.
