Sponslabel erkent steden en gemeenten die zich wapenen tegen water en hitte

Steden en gemeenten staan voor een duidelijke keuze: water ruimte geven of risico’s blijven opstapelen. Met het nieuwe label Sponsgemeente krijgen lokale besturen een concreet kader om die omslag te maken. Het label, een initiatief dat groeide vanuit de Green Deal Klimaatbestendige Omgeving en getrokken wordt door Natuurpunt en VLARIO, stimuleert hen om te ontharden, te vergroenen en water centraal te zetten in hun beleid.

Vlaanderen krijgt steeds vaker twee facturen tegelijk gepresenteerd: eentje na stortregen, eentje na droogte. Eerst lopen straten, tuinen en kelders vol. Enkele weken later duiken opnieuw waarschuwingen op over lage grondwaterstanden, droge bodems en druk op waterreserves. Niet omdat er te weinig regen valt; wel omdat Vlaanderen door verharding en te snelle afvoer nog te veel regenwater verliest dat later enorm waardevol kan zijn.

Onder het motto ‘Slim met water. Sterk voor later!’ lanceerde de focusgroep ‘Sponssteden’ binnen de Green Deal Klimaatbestendige Omgeving daarom zopas het label Sponsgemeente. Dat label maakt zichtbaar welke steden en gemeenten hun grondgebied aanpassen aan een nieuw klimaat – en water opnieuw ruimte geven om te blijven waar het valt.

Geen groen ideaal meer, maar pure basisinfrastructuur

“Wie vandaag nog altijd inzet op een snelle afvoer van regenwater, organiseert de kwetsbaarheid van morgen”, zegt Wendy Francken, directeur van VLARIO. “Water slim vasthouden bepaalt steeds meer of buurten overeind blijven bij piekregen, hitte en droogte. Gemeenten en steden die daar nu niet op inzetten, zullen later duurder betalen.”

Om het sponslabel te halen, moeten lokale besturen aantonen dat ze systematisch kiezen voor ontharding, infiltratie, buffering en slim ruimtegebruik. Dat betekent concreet: minder verharde pleinen en parkings, meer open bodem, infiltratiezones, hergebruik van regenwater, ruimte voor natte natuur en projecten die water niet wegduwen maar vasthouden. Want elke extra verharde vierkante meter vergroot de druk op riolen, verhoogt overstromingsrisico’s en verkleint de natuurlijke waterbuffer.

“We maken van water vasthouden een structurele keuze”, zegt Vlaams minister Jo Brouns. “Wie vandaag onthardt en infiltreert, investeert rechtstreeks in veiligheid, leefbaarheid en economische weerbaarheid.”

Volgens Lander Wantens van Natuurpunt wordt de natuur daarbij vaak nog onderschat: “Open ruimte en natte natuur doen meer voor waterveiligheid dan klassieke infrastructuur alleen. Waar natuur ruimte krijgt, krijgt water opnieuw tijd – en precies dat ontbreekt vandaag op veel plaatsen. Met het nieuwe sponslabel willen we de kracht van natuurlijke oplossingen op een positieve manier in de kijker zetten.”

Feiten en cijfers die de nood aan een spons­label onderstrepen

• 15,7% van Vlaanderen is vandaag verhard: goed voor 213.680 hectare beton, asfalt en daken.
• In tien jaar kwam er 21.110 hectare verharding bij: ongeveer 30.000 voetbalvelden extra harde bodem.
• 2024 was het natste jaar ooit gemeten, met 1.199 mm neerslag.
• Vlaanderen behoort tegelijk tot de regio’s met de laagste waterbeschikbaarheid per inwoner van Europa.
• Via de Blue Deal werd al meer dan 500 miljoen euro geïnvesteerd in waterweerbaarheid.
• Intussen werd 5.000 hectare natte natuur ingericht om water langer vast te houden.
• Sponsen werken: CurieuzeNeuzen, een grootschalig Vlaams onderzoek met zo’n 5.000 meetpunten, toonde dat groen en water de temperatuur meetbaar verlagen: tot 4°C koeler overdag, ongeveer 2,9°C ’s nachts, nog zo’n 2,4°C koeler op 100 m afstand en voelbaar tot op 1 à 2 km.

Eerste uitreikingen in 2027

Het sponslabel maakt dus zichtbaar welke gemeenten vandaag al bouwen aan lagere risico’s morgen. Wantens: “Een jury zal binnenkort inzendingen beoordelen en vanaf 2027 de eerste Sponsgemeenten aanduiden. Er komen verschillende niveaus, van een basislabel tot meer ambitieuze trajecten. De erkenning geldt telkens vier jaar.”

Meer info op Sponsgemeente.be