Platform over infrastructuur, ruimtelijke inrichting, civiele- en openbare werken
België staat bekend om zijn natte, grijze weer, maar behoort opvallend genoeg tot de top van Europese landen met de hoogste waterstress. Hoewel het gemiddeld zo’n 200 dagen per jaar regent, staat België op plaats 18 van 25 Europese landen die met extreme waterstress kampen. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van Sweco, die waarschuwt voor verborgen waterrisico’s door de combinatie van droogte, overstromingen en watervervuiling.
Noémi Van Bogaert
Water expert and co-author
“Wateruitdagingen staan niet op zichzelf, maar zijn onderling nauw verbonden. Een geïntegreerde systeembenadering is noodzakelijk om risico’s te beheersen en watersystemen duurzaam toekomstbestendig te maken.”
De kern van het probleem ligt niet zozeer bij neerslag, maar bij waterbeheer. Vooral in Vlaanderen, met zijn dicht netwerk van kleine waterlopen en beperkte grote wateraders, is het systeem kwetsbaar. Historisch werd het watersysteem ingericht op snelle afvoer om overstromingen te vermijden. Die aanpak botst vandaag met een context waarin industriële activiteiten, hoge bevolkingsdichtheid en intensieve landbouw de watervoorraden sterk belasten, terwijl klimaatverandering leidt tot steeds langere droogteperiodes.
Op Europees niveau kampt jaarlijks ongeveer 20% van het grondgebied en 30% van de bevolking met waterstress. Tegelijk staat 32% van het grondwater onder druk door diffuse vervuiling, vanuit landbouw, industrie en huishoudens terwijl micropolluenten zoals farmaceutische stoffen en PFAS in vrijwel alle waterlichamen worden aangetroffen. Ook België ontsnapt niet aan die trend.
Een Belgisch voorbeeld is Antwerpen, waar verstedelijking en grondwateronttrekking leiden tot lage grondwaterstanden, droogte en verzilting. In het kader van de Vlaamse Blue Deal werd een circulair waternetwerk ontwikkeld waarbij gezuiverd water uit de rivier de Schijn opnieuw in de stad wordt gebracht. Na zuivering van onder andere nutriënten en micropolluenten zoals PFAS en pesticiden wordt het water ingezet voor grondwateraanvulling en irrigatie van stedelijk groen. Er wordt ook onderzocht of dit water kan worden hergebruikt als grijs water voor grote publieke gebouwen.
Ook op het vlak van waterkwaliteit zet Vlaanderen belangrijke stappen. In Aartselaar werd recent de eerste full-scale quaternaire zuiveringsinstallatie in gebruik genomen Die verwijdert hardnekkige stoffen zoals geneesmiddelresten, pesticiden en PFAS uit afvalwater en geldt als pilootproject voor toekomstige toepassingen in Vlaanderen. De installatie verbetert de waterkwaliteit van onder meer de Grote Struisbeek en creëert tegelijk kansen voor toekomstig waterhergebruik.
De analyse wijst ook op een groeiende kloof tussen de werkelijke langetermijnkosten van water en wat vandaag in tarieven en investeringsbeslissingen is verrekend. Verouderde infrastructuur, strengere regelgeving en klimaatrisico’s vragen om gerichte investeringen. Het toevoegen van geavanceerde zuivering voor micropolluenten zou de waterkost voor huishoudens gemiddeld met ongeveer 6% verhogen, een beperkte stijging in vergelijking met de maatschappelijke kosten van niets doen.
Om watersystemen te versterken, stelt Sweco 6 concrete acties voor:
België toont met projecten in onder andere Antwerpen en Aarschot dat deze aanpak werkt, mits water niet langer sectoraal, maar integraal wordt benaderd.
Lees meer in het rapport Too much, too little, too polluted, Taking on Europe’s water challenges.
