Platform over infrastructuur, ruimtelijke inrichting, civiele- en openbare werken
Na een herinrichting van meerdere jaren heeft de Grote Markt van Sint-Niklaas een volledig nieuw gezicht. Het grootste Belgische marktplein evolueerde van een verharde doorgangsruimte naar een groene ontmoetingsplek waar klimaatadaptatie, waterbeheer en verblijfskwaliteit centraal staan. Sweco werkte hiervoor samen met Lama Landscape Architects en Artgineering. Landschapsarchitect Kristof Van Impe en projectleider Kenny Hermus van Sweco blikken terug.
De heraanleg startte vanuit een Open Oproep van de Vlaamse Bouwmeester in 2019. Het ontwerp vertrok vanuit een duidelijke ambitie: de Grote Markt opnieuw aantrekkelijk maken voor bewoners en bezoekers. “Vroeger functioneerde de Grote Markt vooral als een doorgangsruimte voor gemotoriseerd verkeer”, vertelt Kristof Van Impe. “Door de verkeersstromen te herdenken en de beschikbare ruimte anders in te richten, ontstond plaats voor groen, water en verblijfskwaliteit.”
Op het plein kwamen 130 nieuwe bomen, 25.000 vaste planten en siergrassen, 600 heesters en 9.000 bloembollen. Daarnaast kreeg het plein een grasveld van meer dan 2.000 m². “Het doel was een plek creëren waar mensen graag verblijven”, zegt Van Impe. “Vandaag zie je kinderen spelen, mensen ontspannen op banken en bezoekers verkoeling zoeken aan de waterpartijen.”
Een belangrijke ingreep was de aanpak van de bestaande ondergrondse parking. “Die werd gekenmerkt door de open wanden aan de noord-, oost-, en zuidzijde die een fysiek barrière vormden op het plein”, legt Kenny Hermus uit. “Door deze wanden volledig te sluiten, konden we het centrale plein opnieuw verbinden met de omliggende pleinwanden. Dat creëerde een veel samenhangender geheel.” Tegelijk werd de verkeersinfrastructuur sterk teruggebracht. Enkel lokaal verkeer en verkeer met een bestemming in de parking krijgt nog toegang. Daardoor kwam meer ruimte vrij voor voetgangers, evenementen en groen.
Klimaatadaptatie vormde een belangrijk uitgangspunt tijdens het ontwerp. Regenwater kreeg daarom een centrale rol in het functioneren van het plein. “Onder de Grote Markt bevindt zich een technische kelder met pompen, filters en sturingssystemen”, vertelt Hermus. “Hemelwater van het stadhuis en een deel van het openbaar domein wordt opgevangen, gebufferd en vervolgens ingezet voor de spiegelfontein, de groenblauwe rand en de irrigatie van het grasveld.”
“De waterkwaliteit van de groenblauwe rand wordt gewaarborgd door natuurlijke zuivering op basis van helofytenfilter (waterplanten), bacterieculturen en dragermateriaal (lava). De overige waterelementen krijgen een toevoeging van desinfecteermiddel (chloorelectrolyse)”, zegt Van Impe. “Zo combineren we buffering, zuivering en hergebruik in één geïntegreerd systeem.”
Naast vergroening speelde ook circulair materiaalgebruik een belangrijke rol. “Maar liefst 60% van de oorspronkelijke kleiklinkers kreeg een tweede leven binnen het project”, vertelt Hermus. “De resterende stenen werden door de leverancier teruggenomen en opnieuw ingezet in andere projecten. Ook de omzichtig opgebroken verharding in blauwe hardsteen en de halteaccommodatie bij de bushaltes hebben we maximaal hergebruikt.”
Volgens Hermus toont het project hoe circulariteit steeds meer deel uitmaakt van de dagelijkse praktijk. “Materiaalhergebruik vraagt extra voorbereiding en afstemming, maar levert duidelijke voordelen op voor milieu en grondstoffenverbruik.”
De heraanleg had een grote impact op handelaars, bewoners en bezoekers. Daarom werd sterk ingezet op participatie en communicatie. “Al tijdens de ontwerpfase gebruikten we maquettes en visualisaties om het toekomstige plein tastbaar te maken”, zegt Hermus.
Die aanpak wierp vruchten af. Sinds de officiële opening in april 2026 ontvangt het vernieuwde plein veel positieve reacties. “De Grote Markt bewijst dat klimaat-adaptatie, leefbaarheid en evenementen perfect samengaan”, besluit Van Impe. “Het plein blijft functioneren voor markten en festiviteiten, maar biedt vandaag veel meer kwaliteit voor iedereen die er dagelijks gebruik van maakt.”
