Platform over infrastructuur, ruimtelijke inrichting, civiele- en openbare werken
Innovatieve installatie beschermt kwetsbare natuur zonder energieverbruik
In het Grenspark Kalmthoutse Heide ontwierp advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos een natuurlijke fosfaatfilter die historisch vervuild grondwater zuivert voordat het naar het kwetsbare natuurgebied De Groote Meer in Nederland stroomt. De installatie werkt volledig zonder pompen of energieverbruik en verwijdert hardnekkige fosfaten uit het water met behulp van ijzerzand, een restproduct uit de drinkwaterwinning. Het project toont hoe innovatieve technieken en grensoverschrijdende samenwerking bijdragen aan duurzaam natuur- en waterbeheer
De nieuwe fosfaatfilter ligt op Belgisch grondgebied en zuivert het water uit het zuidelijke deel van de Steertse Heide. Daarmee vormt ze een aanvulling op een eerste filter die sinds 2020 aan Nederlandse zijde actief is. Samen beperken beide installaties de aanvoer van voedingsstoffen naar De Groote Meer, een Europees beschermd Natura 2000-gebied.
De Steertse Heide was jarenlang intensief landbouwgebied. Die historische bemesting laat vandaag nog steeds haar sporen na. Regenwater neemt fosfaten mee uit de bodem en voert die af naar De Groote Meer. Daar verstoren ze het natuurlijke evenwicht: snelgroeiende planten krijgen de bovenhand, waardoor karakteristieke heide- en venvegetaties en de biodiversiteit onder druk komen te staan.
Waar nitraten na verloop van tijd uitspoelen, blijven fosfaten vaak tientallen jaren in bodem en watersysteem aanwezig. Daardoor volstaat natuurherstel alleen niet en is ook gerichte waterzuivering nodig.
De installatie maakt gebruik van een eenvoudig maar doeltreffend principe. Regenwater stroomt vanzelf door een filterbed van ijzerzand. Fosfaten hechten zich aan het materiaal, waardoor het water gezuiverd de natuur instroomt. Omdat het systeem volledig op natuurlijke doorstroming werkt, zijn geen pompen of energie nodig.
“Met deze tweede fosfaatfilter voorkomen we dat nutriëntrijk water een kwetsbaar Natura 2000-gebied bereikt. Zo verbeteren we niet alleen de waterkwaliteit, maar versterken we ook de veerkracht van het volledige ecosysteem aan beide kanten van de grens.”
De ingebruikname van de fosfaatfilter maakt deel uit van een ruimere natuurhersteloperatie in het Grenspark Kalmthoutse Heide. Tegelijk kreeg ook het vier hectare grote Evertandven een nieuwe inrichting. Door opnieuw ruimte te geven aan natuurlijke schommelingen in het waterpeil ontstaat een gevarieerder leefgebied voor planten en dieren.
De combinatie van beide ingrepen verbetert de waterhuishouding in het Evertandven, De Groote Meer en de achterliggende natuurgebieden in België en Nederland.
In opdracht van Grenspark Kalmthoutse Heide, met financiering van Provincie Noord-Brabant en met Agentschap voor Natuur en Bos als beheerder van het terrein, stond advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos in voor het ontwerp van de fosfaatfilter, de grondplannen en stuwconstructies, de vergunningsaanvraag en de opvolging van de uitvoering. Daarnaast begeleidde het bureau de samenwerking en afstemming tussen de verschillende Belgische en Nederlandse projectpartners.
